KHI NÀO CẦN XÉT NGHIỆM NITƠ URÊ MÁU

Bác sĩ thường chỉ định xét nghiệm Nitơ Urê máu, còn gọi là xét nghiệm BUN, nhằm đo lượng Nitơ Urê có trong máu. Xét nghiệm này giúp đánh giá mức độ hoạt động của thận và phần nào phản ánh chức năng của gan.

Xét nghiệm BUN cho biết cơ thể đang có bao nhiêu Nitơ Urê trong máu. Thông qua chỉ số này, bác sĩ có thể phát hiện sớm các vấn đề liên quan đến thận hoặc gan.

Nitơ urê máu là gì

Nitơ urê là một sản phẩm thải thông thường, được tạo ra tại gan trong quá trình phân hủy một số loại protein có trong thực phẩm. Sau khi được tạo thành, Nitơ Urê sẽ theo máu di chuyển đến thận.

Tại đây, thận có nhiệm vụ lọc và loại bỏ phần lớn Nitơ Urê ra khỏi cơ thể. Nitơ urê được đào thải chủ yếu qua nước tiểu. Khi thận khỏe mạnh, lượng Nitơ Urê còn lại trong máu thường rất thấp.

Nếu thận hoạt động kém, lượng Nitơ Urê sẽ không được lọc bỏ hiệu quả và tích tụ nhiều hơn trong máu. Xét nghiệm BUN sẽ giúp đo chính xác lượng Nitơ Urê trong máu. Nếu kết quả nằm ngoài giới hạn bình thường, điều này có thể cho thấy gan hoặc thận đang gặp vấn đề trong quá trình hoạt động.

Cơ chế sản xuất BUN (Blood Urea Nitrogen)

Mục đích xét nghiệm Nitơ Urê máu

Bác sĩ có thể chỉ định xét nghiệm Nitơ Urê máu trong các lần kiểm tra sức khỏe định kỳ. Xét nghiệm này thường nằm trong bộ xét nghiệm chuyển hóa toàn diện hoặc xét nghiệm chuyển hóa cơ bản.

Đối với người đang mắc bệnh thận, xét nghiệm BUN giúp đánh giá tình trạng cụ thể trước khi bắt đầu dùng thuốc hoặc áp dụng phương pháp điều trị mới. Xét nghiệm này cũng thường được thực hiện khi người bệnh nhập viện vì một số tình trạng y khoa nhất định.

Nếu người bệnh có tiền sử gia đình mắc bệnh thận, nguy cơ mắc bệnh sẽ cao hơn. Trong trường hợp đó, bác sĩ có thể chủ động chỉ định xét nghiệm Nitơ Urê máu để tầm soát sớm.

Một số bệnh lý và tình trạng sau đây cũng có thể làm tăng nồng độ Nitơ Urê trong máu, bao gồm:

• Tăng huyết áp
• Bệnh tim mạch
• Tiểu đường.

Người bệnh cần báo cho bác sĩ nếu cơ thể xuất hiện các triệu chứng cho thấy thận đang gặp vấn đề. Những dấu hiệu này bao gồm:

• Lượng nước tiểu thay đổi đột ngột
• Nước tiểu có bọt, có máu, đổi màu
• Đau rát khi đi tiểu
• Sưng tay, cánh tay, chân, mắt cá chân, quanh mắt, mặt hoặc bụng
• Bồn chồn chân tay khi ngủ
• Đau vùng lưng giữa, vị trí thận
• Thường xuyên cảm thấy mệt mỏi.

Chuẩn bị trước khi làm xét nghiệm

Trước khi lấy máu xét nghiệm, người bệnh cần báo cho bác sĩ biết tất cả các loại thuốc đang sử dụng. Một số loại thuốc có thể ảnh hưởng đến kết quả xét nghiệm và bác sĩ có thể yêu cầu tạm ngưng trong một thời gian ngắn.

Nếu chỉ thực hiện xét nghiệm Nitơ Urê máu, người bệnh vẫn có thể ăn uống bình thường. Tuy nhiên, nếu thực hiện thêm các xét nghiệm máu khác, bác sĩ có thể yêu cầu nhịn ăn trước khi lấy máu.

Quy trình thực hiện xét nghiệm

Kỹ thuật viên xét nghiệm sẽ lấy một mẫu máu từ tĩnh mạch ở cánh tay hoặc mu bàn tay. Người bệnh có thể cảm thấy châm chích nhẹ khi kim xuyên qua da.

Sau khi lấy máu xong, vị trí lấy máu có thể hơi đau hoặc ê nhẹ trong thời gian ngắn. Người bệnh có thể sinh hoạt bình thường ngay sau đó. Mẫu máu sẽ được gửi đến phòng xét nghiệm để phân tích. Kết quả thường có sau vài ngày, tùy vào quy trình của cơ sở y tế.

Nguy cơ của xét nghiệm Nitơ Urê máu

Xét nghiệm máu chỉ lấy một lượng máu rất nhỏ nên nguy cơ thường thấp. Một số tác dụng phụ nhẹ có thể gặp bao gồm đau, bầm tím hoặc chảy máu nhẹ tại vị trí lấy máu.

Một số ít trường hợp có thể cảm thấy chóng mặt hoặc choáng váng. Hiếm khi xảy ra nhiễm trùng tại vị trí chích kim.

Kết quả xét nghiệm

Khoảng giá trị bình thường của Nitơ Urê máu phụ thuộc vào độ tuổi và giới tính. Kết quả xét nghiệm sẽ được thể hiện bằng một con số cho biết lượng Nitơ Urê trong máu.

Khoảng giá trị Nitơ Urê máu bình thường thường từ 7 đến 20 miligam trên decilit máu. Nếu kết quả nằm ngoài khoảng này, người bệnh nên trao đổi trực tiếp với bác sĩ. Cần lưu ý rằng lượng Nitơ Urê máu bất thường không phải lúc nào cũng đồng nghĩa với bệnh lý nghiêm trọng, vì nhiều yếu tố khác nhau có thể ảnh hưởng đến kết quả xét nghiệm.

Giá trị bình thường theo độ tuổi và giới tính

Đối với nam giới:

• Từ 1 đến 17 tuổi, từ 7 đến 20 mg/dL.
• Từ 18 tuổi trở lên, từ 8 đến 24 mg/dL.

Đối với nữ giới:

• Từ 1 đến 17 tuổi, từ 7 đến 20 mg/dL.
• Từ 18 tuổi trở lên, từ 6 đến 21 mg/dL.

Nitơ Urê máu cao

Khi kết quả Nitơ Urê máu cao, có thể cho thấy thận đang hoạt động kém hiệu quả. Người bệnh cần trao đổi với bác sĩ để xác định nguyên nhân và hướng xử trí tiếp theo.

Một số yếu tố và tình trạng khác có thể làm tăng Nitơ Urê máu bao gồm:

• Chế độ ăn nhiều protein
• Mất nước
• Bỏng
• Một số loại thuốc như steroid và kháng sinh
• Mang thai
• Căng thẳng
• Tắc nghẽn đường tiểu
• Nhồi máu cơ tim
• Xuất huyết tiêu hóa
• Tuổi cao.

Nitơ Urê máu thấp

Nitơ Urê máu thấp là tình trạng hiếm gặp và thường xuất hiện ở người có thể trạng nhỏ. Nitơ Urê máu thấp có thể liên quan đến các tình trạng sau:

• Bệnh gan
• Suy dinh dưỡng
• Uống quá nhiều nước
• Chế độ ăn ít protein.

Tuy nhiên, chỉ dựa vào riêng xét nghiệm Nitơ Urê máu không đủ để chẩn đoán các tình trạng này. Bác sĩ có thể chỉ định thêm các xét nghiệm khác để làm rõ nguyên nhân.

Các xét nghiệm đánh giá chức năng thận khác

Khi Nitơ Urê máu cao, bác sĩ thường yêu cầu thực hiện thêm các xét nghiệm bổ sung để đánh giá toàn diện chức năng thận.

Xét nghiệm creatinine

Creatinine là một sản phẩm thải sinh ra từ hoạt động của cơ bắp và cũng được thận lọc và đào thải ra khỏi cơ thể. Xét nghiệm creatinine giúp đánh giá sức khỏe thận rõ ràng hơn, vì Nitơ Urê máu đôi khi không phản ánh đầy đủ.

Tỷ lệ Nitơ Urê máu / creatinine

Khi so sánh chỉ số Nitơ Urê máu với creatinine, bác sĩ sẽ có cái nhìn toàn diện hơn về chức năng thận. Tỷ lệ BUN trên creatinine lý tưởng thường nằm trong khoảng từ 10 đến 20.

Tỷ lệ cao hơn mức này có thể là biểu hiện của các tình trạng như giảm tưới máu thận, mất nước, suy tim sung huyết hoặc xuất huyết tiêu hóa. Tỷ lệ thấp hơn mức bình thường có thể liên quan đến bệnh gan hoặc suy dinh dưỡng.

Xét nghiệm độ lọc cầu thận GFR

Xét nghiệm GFR đánh giá khả năng lọc chất thải của thận. Chỉ số này cho biết thận đang hoạt động ở mức bao nhiêu phần trăm so với bình thường.

Độ lọc cầu thận rất thấp có thể là biểu hiện của suy thận giai đoạn cuối. Trong trường hợp này, người bệnh có thể cần lọc máu hoặc ghép thận.

Cách làm giảm nồng độ Nitơ Urê máu

Không có thuốc đặc trị riêng để làm giảm Nitơ Urê máu. Khi Nitơ Urê máu cao, bác sĩ sẽ tập trung điều trị nguyên nhân gây suy giảm chức năng thận.

Người bệnh có thể điều chỉnh chế độ ăn uống để hỗ trợ giảm Nitơ Urê máu. Việc uống đủ nước là rất quan trọng đối với tình trạng này.

• Nam giới nên uống khoảng 3 lít nước mỗi ngày.
• Nữ giới nên uống khoảng 2 lít nước mỗi ngày.

Nếu đã mắc bệnh thận nặng hoặc đang lọc máu, người bệnh cần tuân theo chỉ định của bác sĩ, vì uống quá nhiều nước có thể gây hại.

Chế độ ăn ít protein có thể giúp giảm Nitơ Urê máu. Nên ưu tiên các thực phẩm lành mạnh như:

• Ngũ cốc nguyên hạt
• Trái cây tươi như chuối, các loại quả mọng, táo.
• Rau xanh và các loại củ
• Bơ, hạt và chất béo lành mạnh.

Bác sĩ có thể khuyến nghị hạn chế thịt và các sản phẩm từ sữa. Lượng protein có thể được giới hạn trong khoảng 20 đến 30 gram mỗi ngày, tùy tình trạng cụ thể.

Cách làm tăng nồng độ Nitơ Urê máu

Nitơ Urê máu thấp thường không đáng lo ngại. Nếu cần tăng Nitơ Urê máu, người bệnh có thể bổ sung thêm protein trong khẩu phần ăn. Ngoài ra, việc cải thiện sức khỏe gan bằng cách giảm rượu bia và kiểm soát cân nặng cũng rất quan trọng.

Kết luận

Trong trường hợp kết quả xét nghiệm cho thấy lượng Nitơ Urê máu  cao, người bệnh nên trao đổi với bác sĩ về việc có cần làm thêm các xét nghiệm chức năng thận hay không. Hiện không có thuốc điều trị trực tiếp tình trạng Nitơ Urê máu cao, nhưng việc thay đổi chế độ ăn và lối sống có thể giúp điều chỉnh chỉ số này theo hướng có lợi.

Trung tâm Y khoa Pasteur Đà Lạt cung cấp dịch vụ xét nghiệm Nitơ Urê máu và các xét nghiệm chuyên sâu giup đánh giá chức năng thận, gan với độ chính xác cao. Đội ngũ y bác sĩ tại trung tâm luôn sẵn sàng tư vấn, giúp phát hiện sớm và theo dõi hiệu quả điều trị các bệnh lý chuyển hóa và thận học.

Hotline 19001042.
Cơ sở I: Số 16 đường Lê Hồng Phong, phường Xuân Hương, Đà Lạt.
Cơ sở II: Số 5 đường Thống Nhất, xã Đức Trọng, tỉnh Lâm Đồng.

Cử nhân. Nguyễn Nhật Phúc

Theo WebMD